Geschiedenis van het Zuidlaardermeer

Van ijstijd-uitslijping en veenontginning tot het beschermde natuurgebied van nu.

Ontstaan in de ijstijd

Het Zuidlaardermeer is zo'n 10.000 jaar geleden ontstaan toen het smeltwater van de laatste ijstijd een grote laagte achterliet tussen de Hondsrug en de Groningse klei. Die laagte liep langzaam vol met regen- en grondwater en raakte begroeid met riet, veen en loofbos.

Veen, vis en vervoer

In de middeleeuwen gebruikten boeren uit Zuidlaren, Noordlaren en Foxhol het meer voor visvangst en om turf te winnen. Rondom het meer werd op grote schaal veen afgegraven — je ziet de sporen nog steeds in de verkaveling van de weilanden. Via de aansluitende kanalen voer er eeuwenlang scheepvaart van Groningen naar Drenthe.

Van leveringsgebied naar natuurgebied

Tot ver in de twintigste eeuw gold het Zuidlaardermeer als productief land: er werd gevist, geschaatst, gevaren en gemaaid. Pas in de jaren '80 verschoof de focus naar natuurbeheer, en in 2009 werd het gebied officieel Natura 2000. Sindsdien werkt Het Groninger Landschap samen met Staatsbosbeheer aan het herstel van rietmoerassen en natte hooilanden.

Historische plekjes in de buurt

• Klooster Yesse (Essen) — verdwenen cisterciënzer klooster uit 1215, met zichtbare fundamenten.
• Hervormde kerk Noordlaren — romaanse kerk uit de twaalfde eeuw.
• De Groeve — oud veenkolonie-dorp aan de noordoever.
• Gasterse Duinen — stuifzand en heide, op fietsafstand van de westoever.

Alles op een rij

Tijdlijn van het Zuidlaardermeer

Van ijstijd tot Natura 2000.

1. ± 8000 v.Chr.
   Geboren uit de ijstijd

   Smeltwater van de laatste ijstijd laat een grote laagte achter tussen de Hondsrug en de Groningse klei. Die laagte loopt langzaam vol met water.

2. 1200
   Middeleeuwse visserij en turf

   Boeren uit Zuidlaren, Noordlaren en Foxhol gebruiken het meer voor visvangst. Rondom het meer wordt op grote schaal turf afgegraven.

3. 1215
   Klooster Yesse

   Cisterciënzer klooster Yesse wordt gesticht in Essen, aan de noordkant van het meer. De monniken beheren delen van de omliggende landerijen.

4. 1600–1900
   Scheepvaart en veenkolonies

   Via de aansluitende kanalen varen schepen tussen Groningen en Drenthe. Veenkoloniedorpjes zoals De Groeve ontstaan langs de noordoever.

5. 1940–1980
   Productief nutsgebied

   Tot ver in de twintigste eeuw wordt er gevist, geschaatst, gezeild en gemaaid. Het meer is werkende natuur.

6. 2009
   Natura 2000

   Het Zuidlaardermeer wordt officieel aangewezen als Natura 2000-gebied. Het Groninger Landschap en Staatsbosbeheer starten herstelwerk.

7. Vandaag
   Beschermd recreatielandschap

   Rietmoerassen en natte hooilanden worden hersteld. Zeilers, vogelaars en wandelaars delen het gebied met zeldzame soorten.